سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )
43
تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )
به منظور انجام مطالعهاى با اين ماهيت و كيفيت ، مناسبترين راه اين است كه قديمترين روايت مربوط به اين موضوع شناخته شده را به عنوان اساس مقايسه با گزارشهاى ثبت شده ديگر نويسندگان استخراج و بررسى كرد . قديمترين تأليف موجود كه حادثه سقيفه را گزارش مىكند از محمد بن اسحاق بن يسار ( متولد 85 / 704 ، متوفى 151 / 768 ) است كه كتاب سيرت رسول الله او اولين شرح حال جامع و كامل از زندگى پيامبر اكرم مىباشد . گزارش او ، با همه اختصار و ايجاز تقريبا همه اطلاعات اساسى واقعه را بدون مبادرت به نقل جزئيات در بر مىگيرد وى ذكرى از روايات گوناگونى كه نويسندگان بعد از او آن را روايت مىكنند بميان نمىآورد كوتاهى روايت ابن اسحاق از سقيفه ، در اين رابطه كه كتاب او عمدتا به زندگى و دوره حيات پيامبر مربوط مىشود قابل درك است . بنابراين قضيه سقيفه ، با آن تفصيلات ، خارج از محدوده كار اوست ، و اين حادثه به اين علت كه قبل از تدفين پيامبر صورت گرفته بود ذكر مىشود . اين موضوع از ترتيب اختتام فصول شرح حال كه به صورت زير بحث مىشود روشن مىگردد : 1 - بيمارى پيامبر 2 - رحلت 3 - امر سقيفه بنى ساعده 4 - تداركات تشييع و دفن پيامبر . ابن اسحاق در آغاز بدون ذكر جزئيات ، واقعه را فقط در چند سطر معرفى مىكند . ( 1 ) روش معمول ابن اسحاق اين است كه ابتدا حديث جامعى را با تركيب گزارشهاى مختلف به صورت روايتى ساده معرفى مىكند و اين روايت تاريخى به عنوان مقدمهاى بر اخبار مفصل بعدى قرار مىگيرد . در كاربرد اين شيوه ، وى خود را شاگرد با وفاى مرادش ، الزهرى ، كه اولين بار احاديث جامع را معرفى كرد ، مىداند . ( 2 ) از اينروست كه آنچه در روايت ابن اسحاق از سقيفه به صورت مطلب مختصر مقدماتى ظاهر مىشود در مقايسه با اسناد ( سلسله راويان ) مختلف ديگر تغييرات مختصرى در كلمات و تفصيلات را داراست . پس از اين مقدمه كوتاه ، ابن اسحاق ، تمام واقعه را در يك خبر طولانى كه حدود سه و نيم صفحه را